Twoje ciało to system naczyń połączonych

Dodatkowe kilogramy wpływają na organizm w sposób wielowymiarowy. Wysokie BMI oddziałuje nie tylko na wygląd, ale przede wszystkim na układ hormonalny, krążenia , , metabolizm glukozy i funkcję narządów. Dlatego też lekarze traktują otyłość jako chorobę przewlekłą, która zaburza pracę organizmu, a nie jak defekt estetyczny.

Tkanka tłuszczowa - to nie magazyn, to fabryka

Wbrew pozorom tłuszcz nie jest biernym magazynem energii. Tkanka tłuszczowa, szczególnie trzewna, jest aktywna hormonalnie i metabolicznie. Produkuje dziesiątki substancji, m.in. leptynę, rezystynę i cytokiny prozapalne (np. TNF-α, IL-6), które wywołują przewlekły stan zapalny całego organizmu.

Może on uszkadzać naczynia krwionośne, zaburzać funkcje komórek i wpływać na sposób działania insuliny w organizmie. Im większa ilość tłuszczu brzusznego, tym silniej organizm znajduje się w stanie metabolicznej gotowości obronnej - a to przyspiesza proces starzenia i rozwój chorób sercowo-naczyniowych.

Wysokie BMI = wyższy poziom przewlekłego stanu zapalnego.

Cukier w górę - prosta droga do cukrzycy typu 2

Najczęstszą konsekwencją otyłości jest insulinooporność. Komórki otoczone tłuszczem przestają reagować na insulinę, więc trzustka produkuje jej coraz więcej. Tworzy się błędne koło - im więcej tłuszczu, tym większa insulinooporność, a im większa insulinooporność, tym szybciej rośnie masa tłuszczowa.

Badania pokazują, że osoby z BMI > 30 mają kilkukrotnie wyższe ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 w porównaniu z populacją o BMI prawidłowym. Z czasem trzustka nie jest w stanie "nadganiać" produkcji hormonu - wtedy poziom glukozy rośnie i może pojawić się pełnoobjawowa cukrzyca.

Serce pod presją - nadciśnienie i miażdżyca

Wzrost BMI wpływa na układ krążenia wielokierunkowo. Każdy dodatkowy kilogram to dodatkowe metry naczyń włosowatych, które serce musi zasilać krwią. To zwiększa objętość krwi krążącej oraz wymaga od mięśnia sercowego wytwarzania większej siły przy każdym skurczu.

Otyłość zwiększa także całkowity opór naczyniowy,  przez który krew musi się przeciskać.

W odpowiedzi serce pracuje szybciej i mocniej, co prowadzi do utrwalania się nadciśnienia tętniczego.

Dodatkowo tkanka tłuszczowa - szczególnie ta zgromadzona w okolicy brzucha - przyczynia się do wzrostu związków prozapalnych, które uszkadzają ściany naczyń. To przyspiesza proces ich sztywnienia i pogrubiania. Niemal zawsze towarzyszą temu zaburzenia lipidowe, czyli:

• podwyższony LDL (tzw. "zły cholesterol"), który osadza się na ścianach tętnic,
• obniżony HDL
• wysokie trójglicerydy, które dodatkowo nasilają procesy miażdżycowe.

Taki profil lipidowy jest typowy dla osób z nadwagą i otyłością, co stanowi  znacznie większe  ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

W efekcie rozwija się miażdżyca - przewlekły proces, w którym tętnice stają się coraz sztywniejsze i węższe. Początkowo nie daje objawów, ale z czasem może prowadzić do poważnych powikłań: niedokrwienia serca (choroba wieńcowa), zawału mięśnia sercowego, a także udaru mózgu.

Zespół metaboliczny - śmiertelne trio

Zespół metaboliczny to nie pojedyncza choroba, ale kombinacja kilku zaburzeń, które razem zdecydowanie  zwiększają ryzyko poważnych chorób przewlekłych.

Diagnozuje się go wtedy, gdy jednocześnie występują co najmniej trzy z poniższych elementów:

• otyłość brzuszna (obwód talii powyżej norm - tłuszcz trzewny jest najbardziej niebezpieczny),
• nadciśnienie tętnicze,
• zaburzenia lipidowe - podwyższony LDL, niski HDL lub wysokie trójglicerydy,
• insulinooporność lub podwyższona glukoza na czczo, często będąca początkiem stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy typu 2.

Ten zestaw bywa określany w medycynie jako "Bermudzki Trójkąt zdrowia", ponieważ połączenie tych zaburzeń może prowadzić do gwałtownego wzrostu ryzyka zawału serca, udaru mózgu, a nawet przedwczesnej śmierci.

Statystyki są jednoznaczne - osoby z zespołem metabolicznym chorują częściej i żyją krócej, a ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 zwiększa się nawet kilkukrotnie.

Wzrost wskaźnika BMI stanowi często wstępny sygnał narastających dysfunkcji metabolicznych. Akumulacja trzewnej tkanki tłuszczowej może wywoływać zaburzenia w regulacji hormonalnej i zaostrzać procesy zapalne. Takie działanie predysponuje do rozwoju insulinooporności, nadciśnienia, zaburzeń lipidowych. W rezultacie znacząco rośnie ryzyko rozwoju chorób przewlekłych.

Nie tylko serce - stawy, bezdech i nowotwory

Wysokie BMI wpływa nie tylko na procesy metaboliczne i pracę serca. Nadmierna masa ciała przeciąża także:

• stawy kolanowe i biodrowe - powodując zwyrodnienia,
• kręgosłup lędźwiowy,
• drogi oddechowe - zwiększając ryzyko wystąpienia bezdechu sennego, który obniża jakość snu i dotlenienie mózgu.

Badania potwierdzają również, że otyłość zwiększa ryzyko wielu nowotworów, m.in. jelita grubego, piersi, endometrium czy nerek.

Dobra wiadomość - zasada "Magicznych 10%"

Powrót do prawidłowej wagi może być trudny i długotrwały. Jednak obniżenie masy ciała już o 10% w stosunku do wagi startowej ma wiele dobroczynnych efektów:

• obniża ciśnienie,
• zmniejsza poziom glukozy na czczo,
• redukuje trójglicerydy,
• poprawia wrażliwość na insulinę,
• zmniejsza stan zapalny.

Jeśli ważysz 100 kg, to utrata 10% masy ciała oznacza zejście "tylko" do 90 kg - a już taka zmiana potrafi wyraźnie obniżyć ciśnienie, poprawić poziom cukru i odciążyć serce.

Zredukuj BMI, odzyskaj życie

Wysokie BMI stanowi istotne ostrzeżenie, to sygnał, by wykonać m.in.:

• poziom glukozy i insuliny,
• lipidogram,
• pomiar ciśnienia tętniczego,
• obwód talii lub WHR.

U wielu osób z podwyższonym poziomem glukozy lub stanem przedcukrzycowym redukcja masy ciała, połączona z ruchem i zmianą diety, może doprowadzić do cofnięcia stanu przedcukrzycowego, a w przypadku cukrzycy typu 2 - nawet do jej częściowej remisji pod kontrolą lekarza.

Im szybciej podejmie się odpowiednie akcje, mające na celu redukcję tkanki tłuszczowej, tym większe prawdopodobieństwo, że procesy chorobowe zostaną zatrzymane, zanim uszkodzą serce, naczynia i układ metaboliczny.

Warto pamiętać, że czasami osoba z wysokim BMI może mieć prawidłowe wyniki krwi i ciśnienie (do pewnego momentu). Taki stan bywa określany jako "metabolicznie zdrowa otyłość". Trzeba jednak podkreślić, że najczęściej jest on przejściowy i może ulec niekorzystnej zmianie w perspektywie czasu.