Obozy te założono tutaj w celu wykorzystania niewolniczej pracy jeńców wojennych i więźniów przy budowie poligonu szkoleniowego SS-Truppenübungsplatz Westpreußen. Najpierw sprowadzono tu około 500 jeńców wojennych, później grupę więźniów z obozu w Potulicach k/Bydgoszczy, a w drugiej połowie 1944 r. grupę młodych mężczyzn i chłopców z Warszawy, a także około 500 więźniarek narodowości żydowskiej z obozu KL Stutthof. Osoby te zmuszane były do rozładunku materiałów budowlanych, pomocy przy budowie obiektów dla SS oraz przy budowie dróg.

W dniu ewakuacji i likwidacji obozu, 10 lutego 1945 r. zorganizowano dwie grupy marszowe. Mężczyźni poszli w stronę Starogardu Gdańskiego, kobiety  - w stronę Bytowa i Lęborka, gdzie miały dołączyć do głównego tzw. marszu śmierci, który wyruszył z obozu Stutthof. 82 kobiety, które były zbyt słabe, aby dołączyć do marszu, Niemcy wywieźli do pobliskiego Leśna, gdzie zamordowali je w bestialski sposób.

Dzisiaj o tych wydarzeniach przypominają dwa pomniki, jeden przy Urzędzie Gminy w Dziemianach, drugi - przy drodze między Lubnią i Leśnem, w gminie Brusy.

Posłuchaj programu:

Opowiem ci historię, odcinek 120. O losie więźniarek i więźniów z obozu w Dziemianach

Pomnik upamiętniający kobiety zamordowane w Leśnie. Fot. ppm

Literatura:

P. Szamocki, Filia KL Stutthof "Sophienwalde" oraz obozy pracy w Dziemianach 1943-1945, Gdańsk 2013 (praca licencjacka wykonana w Instytucie Historii UG pod kierunkiem prof. dr hab. Eugeniusza Koko);

M. Tomkiewicz, Wybrane aspekty historii Dziemian (Sophienwalde) w latach II wojny światowej, Gdynia 2014.