Rada, składająca się zwykle z około 10 członków, czasami przekazywała swoje kompetencje burmistrzom. W aktach miejskich zachowało się kilka formuł takich pełnomocnictw. 16 października 1664 r. miasto udzieliło np. pełni praw do działań prawnych, w tym zawierania umów, skarżenia, kupna i sprzedaży burmistrzowi Danielowi Bucholzowi i rajcy Krzysztofowi Hoppe w sporze z przedstawicielami zakonu augustianów eremitów. Zakonnicy procesowali się z miastem przez blisko 150 lat o dobra klasztorne, przejęte przez magistrat po ucieczce mnichów z konwentu chojnickiego przed 1530 r. Burmistrzowie podpisywali też dokumenty kończące spory sądowe i zawierali ugody oraz ustalali wynikające z nich zobowiązania. Mieli też prawo składać w imieniu miasta protesty i apelacje do sądów różnych instancji, z królewskim włącznie.
Burmistrz – prezydent był przewodniczącym rady, którą też reprezentował, zwoływał jej posiedzenia i im przewodniczył. Miał prawo załatwiania spraw pilnych samodzielnie, radę informując już po fakcie. Sprawował pieczę nad kluczami i pieczęciami miasta i wykonywał uchwały rady. Wiceburmistrz sprawował opiekę nad miejskim lasem, a trzeci burmistrz – nad miejskim szkolnictwem. Urzędy wymieniano co rok, choć sprawowali je często ci sami ludzie, z najzamożniejszych miejskich rodzin. Od 1593 r. rada pełniła też funkcje sądownicze. Oprócz burmistrzów i radnych do władz miejskich należała ława – organ pomocniczy rady (wydawała ona listy legalnego urodzenia i przyjmowała skargi wnoszone przez szlachtę). Przy boku rady ukształtowała się też tzw. Gmina Reprezentująca – organ reprezentujący ogół obywateli.
Do rady w protestanckich Chojnicach (od połowy XVI w.) nie dopuszczano zwykle katolików, choć miasto – także wymienieni z nazwiska burmistrzowie – nie uchylało się od wspomagania katolickiej mniejszości, np. opłacając remonty kilkakrotnie niszczonego w pożarach kościoła farnego.
Okres pruski przyniósł likwidację samorządności miast pomorskich. Władzę w miastach mieszkańcy musieli oddać urzędnikom mianowanym przez państwo, w którego granicach się znaleźli: burmistrza policyjnego, administrującego miastem, oraz burmistrza sądowego. Na miejsce przedstawicieli patrycjuszowskich rodów wyznaczono opłacanych z państwowej kasy urzędników: w przypadku Chojnic byli to – po 1772 r. – Heynoff, który pełnił urząd burmistrza policyjnego do 1805 r. oraz Ksepka, burmistrz sądowy do 1800 r. Oprócz tego w mieście przebywał także Steuerrat, czyli radca wojenny i podatkowy, którego uprawnienia sięgały wszystkich miast w powiecie chojnickim. Sytuacja zmieniła się nieco po klęsce Prus w wojnie z napoleońską Francją. 19 listopada 1808 r. wydano tzw. ordynację miejską, która, później modyfikowana, obowiązywała do końca czasów pruskich. Postawą samorządu była rada wybierana przez mieszkańców, zaś radni wybierali magistrat i burmistrza. Magistrat, jako organ wykonawczy, oraz burmistrz musieli jednak uzyskać zatwierdzenie przez władze państwowe. Burmistrz sprawował władzę wykonawczą, również policyjną. Zlikwidowano urząd radców podatkowych, ale samorząd i tak był ograniczony, nie miał już bowiem kompetencji sądowniczych. Prawo wyborcze mieli tylko ci, którzy posiadali prawo miejskie (w 1809 r. 155 osób wobec ponad 1800 obywateli). Chojnice zaliczono do miast tzw. trzeciej kategorii, miały wobec tego burmistrza, kamlarza (odpowiedzialnego za finanse) i od 3 do 6 radnych. Jako pierwszy burmistrzem został Spiller, zaś ostatnim sprawującym ten urząd przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości był dr Bruno Molkentin.
Posłuchaj programu:
