W roku 1939, jesienią, 400 polskich miejscowości na terenie przedwojennego województwa pomorskiego spłynęło krwią. Śmierć poniosło, jak szacują historycy, około 50 tys. ludzi: polskich intelektualistów, urzędników, duchownych Kościoła katolickiego, rolników, robotników, ale także chorych, objętych opieką zakładów opieki zdrowotnej. Tylko kilkanaście tysięcy z tych osób zostało odnalezionych, zidentyfikowanych.

dr Karol Nawrocki

- Pierwsza mogiła zawierała szczątki ludzkie od ponad 20 osób: kobiet i mężczyzn w wieku od 20 do 40 lat, a przy nich zabezpieczyliśmy szereg artefaktów. Te dowody wskazują, że ofiarami były osoby cywilne. Druga mogiła ujawniła nam szczątki ludzkie od ponad 80 osób, które były różnie ułożone: na brzuchu, na plecach, na boku. Na części czaszek ujawniliśmy otwory wlotowe i wylotowe po pociskach.

prok. Andrzej Pozorski

- Osoby umysłowo chore były mordowane w kilku miejscach kaźni na Pomorzu w 1939 r. Prawie wszystkie te miejsca zostały zniszczone w drugiej połowie 1944 r., kiedy Niemcy groby ekshumowali, a zwłoki m.in. osób umysłowo chorych spalili. Na chwilę obecną jedynym znanym grobem, który się ostał, jest ten, który państwo dzisiaj zobaczą. Naprawdę to jest rzecz wyjątkowa, niepowtarzalna. To jest część historii światowej.

dr Dawid Kobiałka